ENDOMETRİOZİS

Endometriozis, rahim içini döşeyen endometrial hücrelerin rahim dışında yerleşerek üremesidir. Nedeni tam olarak belli olmamakla birlikte ailevi yatkınlık gösteren kompleks genetik hastalıktır. Oluşumunda en fazla rağbet gören teori retrograd menstruasyon (adet kanının geriye doğru batın içine akma) teorisidir. Kadınlarda adet kanaması, her ay rahim iç tabakasını döşeyen hücrelerin dökülmesi ile olur. Bu hücrelerin bir kısmı da geriye doğru giderek tüplerden karın boşluğuna dökülür. Adet kanı içinde canlı rahim iç tabakası hücreleri vardır. Genelde batın içine dökülen bu hücreler vücudun bağışıklık mekanizmaları tarafından yok edilir. Ancak bazı kadınlarda bu mekanizmalar iyi çalışmaz ve muhtemelen de genetik yatkınlık ile endometrial hücreler karın zarı üzerine yerleşerek üremeye başlarlar.

Endometriosis hastalığı en çok karın zarını ve yumurtalıkları (üzerinde odaklar veya içinde çikolata kistleri) tutar. Bunun dışında rahim ve kalın barsağın son bölümü olan rektum arasına yerleşerek rektovajinal septum endometriosisini oluşturur. Hastalık genelde ilerleyici bir karakter gösterir ve yaygınlığı ancak laparoskopi ile anlaşılır.

Endometriozisin yaygınlığına göre hastalık 4 evrede sınıflandırılır; Evre I, II, III, ve IV. Evreleme için laparoskopi şarttır. Laparoskopi esnasında gözlenen endometriozis odaklarına, yapışıklık olup olmamasına, endometrioma kisti (çikolata kisti) varlığı ve büyüklüğü ile makat-vajen arası boşluğun kapalılığına göre evrelendirme yapılır. Evre I’de batın içinde sadece milimetrik endometriozis odakları var iken, Evre IV’de yaygın endometriozis odakları, çikolata kistleri ve yaygın yapışıklıklar olabilmektedir.

Endometriozisten etkilenen olguların hekime başvuru şikâyetleri pelvik ağrı (kasık ağrısı), kısırlık ve kitledir. Bazen de hiçbir şikâyet olmaksızın rutin jinekolojik kontrollerde çikolata kistleri fark edilebilirler.

Kronik pelvik ağrı endometriozisin en sık şikayetlerinden biridir. Ağrı kendisini;

  1. Adet ağrısı;
  2. Adet ile ilişkisiz ağrı ve
  3. Cinsel ilişki esnasında ağrı olarak gösterebilir.

Ağrı kasık ve alt batında değişik yerleşimde, vasıfta ve şiddette olabilir. lginç olarak ağrının varlığı endometriozisin yaygınlığı ile direkt ilişkili olmayabilir. Başka deyişle, hastada Evre I endometriozis olabilir ve hastayı gerçekten çok olumsuz etkileyebilen kronik ağrı olabilir. Diğer yandan hastada Evre IV endometrozis olabilir ve hiç ağrı olmayabilir. Ağrı tedavisinde ilaç tedavisi ön plandadır. Bununla birlikte ağrı ve özellikle 3 cm’den büyük çikolata kisti olan olgularda laparoskopi yapılması düşünülebilir.

Gebe kalmakta sıkıntı (infertilite) endometriozisin diğer bir başvuru nedenidir. Yapılan çalışmalarda infertilite nedeni ile başvuran kadınların %15-55’de değişik yaygınlıkta endometriozis saptanmıştır. Bununla birlikte endometriozis-infertilite neden sonuç ilişkisi, özellikle erken evre (Evre I, II) endometriozisli olgularda kesin değildir. Ailesini tamamlamış ve tüp bağlanması için laparoskopi yapılan olguların %6-12’sinde değişik evrelerde endometriozis odakları bulmak mümkündür.

İleri evre (Evre III, IV) olgularda her iki tüp-yumurtalık anatomik ilişkisini bozacak yapışıklıklar gelişmesi nedeni ile infertilite gelişebilmektedir. Erken evre (Evre I, II) endometrozisli olgularda ise karın içi bazı bağışıklık sistemi ile ilgili olabilecek değişikliklerin infertiliteye katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

Yumurtalık içindeki endometriozis kistlerine endometrioma adı verilir. Endometrioma kistleri hemen daima iyi huyludur; pratik olarak endometrioma kist çeperinde kanser olma ihtimali çok düşüktür (4-6 / 1,000). Endometriomaların vajinal ultrasonografide tipik görüntüleri olduğu için vajinal ultrasonografinin tanısal değerliliği %90’nın üzerindedir. Bu nedenle biz, endometriomaları, büyüklüklerinden bağımsız olarak, kanser endişesi ile ameliyat etmemekteyiz.

Eğer çiftin ilave gebe kalamama nedeni yok ise, laparoskopik endometrioma alınması sonrası 1 yıl içinde %50-55 olgu kendiliğinden gebe kalır. Ameliyattan sonra 1 yıl içinde gebelik elde edilememiş ise bu durum başarısızlık olarak kabul edilir ve hasta tüp bebeğe refere edilmelidir. Ayrıca aşağıda belirtilen durumlar varlığında hasta ön planda tüp bebeğe yönlendirilmelidir;

  1. Bayan yaşı 38 üzerinde olması;
  2. Gebe kalamama süresi (kısırlık, infertilite) 3 yıldan uzun olan olgular;
  3. Eşlik eden sperm problemi varlığı (özellikle ağır sperm problemi varlığı; sayının 5 milyon/ml altında olması ve hareketliliğin %20’nin altında olması);
  4. Laparoskopide her iki tüp etrafında yaygın, kalın yapışıklık varlığı. Bu yapışıklıklar laparoskopik yolla açılsalar bile laparoskopi sonrası tekrar oluşma riskleri fazladır.

Tüp bebek kararı verilmiş endometriomalı  olgularda, tedavi öncesi, tüp bebeğe hazırlık kapsamında cerrahi yolla kistin alınmasının gebelik oranlarına katkısı olmadığı gibi, her türlü cerrahi müdahale yumurtalık rezervinde azalmaya neden olabildiği için ameliyat yapılmasını önermemekteyiz.

Endometrozis varlığı ve yaygınlığının (şiddeti; erken/ileri evre olması), tüp bebekte gebe kalma üzerine etkisi tartışmalıdır. Prof. Yaralı’nın son 15 yılda yapmış olduğu 3 yurt dışı çalışmada, biz, endometriozis varlığı ve şiddetinin, endometriozis olmayan olgular ile karşılaştırıldığında, tüp bebekte gebe kalma üzerine herhangi bir olumsuz etkisi olmadığını gözlemledik.

Rektovajinal septum endometriozisinde genellikle bu bölgeye yerleşmiş bir nodül bulunur. Ağrılı adet görme, ağrılı cinsel ilişki ve ağrılı defekasyon en sık rastlanılan belirtilerdir. Laparoskopi ile nodülün alınması gerekir.

Endometriozis tekrarlayabilen bir hastalıktır. Olguların yarısında cerrahi işlemi takiben hastalık tekrarlayabilir. Tüp bebek uygulaması, endometriozis tekrarlaması açısından, sanılanın aksine, önemli bir risk faktörü yüklemez. Belçika’dan yapılan bir çalışmada, yine sanılanın aksine, tüp bebekten ziyade, aşılama için yumurtalıkların uyarılması, endometriozis tekrarlama riskini daha fazla arttırmaktadır.

ENDOMETRİOZİS
Teşekkür ederiz
Gönderdiğiniz form tarafımıza ulaşmıştır. En kısa sürede sizinle iletişime geçilecektir.
Hata! Formunuz gönderilirken bir hata oluştu.
Soru Sormak İstiyorum
Yorumunuzu Yazınız