Globozoospermi ve Tedavisi

GLOBOZOOSPERMİ NEDİR?

Globozoospermi, sperm başının yuvarlak olduğu ve yumurtanın dış tabakasını geçmeye yardımcı akrozom yapısının bulunmadığı veya gelişiminin bozulduğu bir sperm şekil bozukluğudur. Tam globozoospermide doğal gebelik beklenmez; ancak mikroenjeksiyon ve uygun hastalarda yardımcı oosit aktivasyonu ile çocuk sahibi olmak mümkündür. Tanı, sperm morfolojisinin incelenmesiyle konulur; tedavi, çiftin üreme bulgularına göre planlanır.

GLOBOZOOSPERMİ TANISINDAN TEDAVİYE HANGİ AŞAMALAR İZLENİR?

Globozoospermide değerlendirme; sperm başının ve akrozomun incelenmesi, tam veya kısmi formun belirlenmesi, gerekli genetik araştırmalar ve mikroenjeksiyon planlamasıyla ilerler. Gerektiğinde yumurta aktivasyonu desteklenir; döllenme ve embriyo gelişimi izlenerek transfer kararı verilir.

• Sperm analizi ve ayrıntılı morfoloji değerlendirmesi yapılır.
• Tam veya kısmi globozoospermi belirlenir.
• Çift değerlendirilir; gerekli genetik testler planlanır.
• Mikroenjeksiyon ve aktivasyon desteği gereksinimi belirlenir.
• Döllenme, embriyo gelişimi ve transfer süreci takip edilir.

GLOBOZOOSPERMİ NE KADAR SIK GÖRÜLÜR VE NEDEN OLUR?

Globozoospermi, infertilite nedeniyle değerlendirilen erkeklerin %0,1’inden azında bildirilmiştir. Sperm gelişiminin son aşamasında başın şekillenmesi ve akrozom oluşumu bozulur. Bu sıklık, genel toplumun tamamına ait bir oran olarak yorumlanmamalıdır.

Globozoospermi Genetik midir?

Globozoospermi bazı hastalarda DPY19L2 veya SPATA16 gibi genlerdeki değişikliklerle ilişkilidir. Koscinski ve arkadaşlarının araştırmasında 21 hastanın 4’ünde (%19) DPY19L2 delesyonu saptanmıştır. Her hastada aynı genetik neden bulunmaz. Genetik danışmanlık, kalıtım biçiminin ve çocuk açısından riskin değerlendirilmesini sağlar. (1)

TAM VE KISMİ GLOBOZOOSPERMİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?

Tam globozoospermide incelenen spermlerin %100’ü yuvarlak başlı ve akrozomsuzdur. Kısmi globozoospermide yuvarlak başlı spermlerle birlikte akrozom içeren spermler bulunabilir. Cheung ve arkadaşlarının araştırması, bu iki formun yumurta aktivasyon kapasitesi açısından farklılaşabileceğini göstermiştir. (2)

Globozoospermide Doğal Gebelik Mümkün müdür?

Tam globozoospermide akrozom eksikliği, spermin yumurtanın dış tabakasını geçmesini engeller. Kısmi formda değerlendirme, kullanılabilir spermlere ve çiftin diğer bulgularına bağlıdır. Kısmi globozoospermi, sperm sayısının ve hareketliliğinin mutlaka düşük olduğu anlamına gelmez.

GLOBOZOOSPERMİDE TEK SORUN SPERM ŞEKLİ MİDİR?

Globozoospermide şekil bozukluğuna yumurtayı aktive etme yetersizliği, sperm DNA hasarı veya kromozom sayısı bozuklukları eşlik edebilir. Bu değişikliklerin tamamı her hastada bulunmaz. Spermin hareketli olması, DNA’sının ve kromozomlarının normal olduğunu tek başına göstermez.

Globozoospermide Sperm DNA Hasarı Neden Önemlidir?

Sperm DNA’sının paketlenmesindeki bozukluklar ve DNA zincirindeki kırıklar, embriyo gelişimini etkileyebilir. DNA hasarı ile anöploidi farklıdır: anöploidi, kromozom sayısının normalden farklı olmasıdır. Crafa ve arkadaşlarının sistematik incelemesi, globozoospermide bu bulguların araştırıldığını ve hastalar arasında değişkenlik gösterdiğini bildirir. (3)

Globozoospermide Genetik Test veya Embriyo Testi Gerekir mi?

Globozoospermide genetik test seçimi, sperm bulguları ve aile öyküsüne göre yapılır. Kandan yapılan kromozom analizinin normal olması, bütün spermlerin kromozom yapısının normal olduğunu göstermez. Sperm FISH testi, belirli kromozomları örneklem üzerinden inceler. Sperm DNA hasarı testi ise farklı bir soruya cevap verir. Embriyoya uygulanacak genetik testin türü ve gerekliliği, saptanan genetik değişikliğe ve çiftin bulgularına göre değerlendirilir.

GLOBOZOOSPERMİ TANISI NASIL KONULUR?

Globozoospermi tanısı, sperm analizinde baş şeklinin ve akrozom özelliklerinin mikroskop altında değerlendirilmesiyle konulur. Sadece “normal morfoloji düşük” ifadesi yeterli değildir; yuvarlak başlı spermlerin oranı belirtilmelidir. Dünya Sağlık Örgütünün semen inceleme kılavuzu, standart laboratuvar yöntemlerinin kullanılmasını esas alır. (4)

Normal Spermiyogram Bütün Problemleri Gösterir mi?

Hayır. Spermiyogram sayı, hareket ve şekil hakkında bilgi verir; DNA bütünlüğünü veya yumurtayı aktive etme kapasitesini doğrudan ölçmez. İlk analiz anormalse en az iki analizle değerlendirme önerilir. İleri testler, önceki tedavi başarısızlığı ve klinik öyküye göre seçilir.

Sperm DNA Hasarını Hangi Faktörler Artırabilir?

Sperm DNA hasarı; oksidatif stres, sigara, varikosel ve kronik enfeksiyonlarla ilişkili olabilir. Bu etkenler, her globozoospermi vakasının nedenini açıklamaz. Avrupa Üroloji Derneği, sperm DNA hasarı testini belirli klinik durumlarda önerirken rutin ROS ölçümünü önermez. (5)

GLOBOZOOSPERMİ TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?

Globozoospermi tedavisinde mikroenjeksiyon (ICSI), seçilen spermin olgun yumurtanın içine yerleştirilmesidir. Klasik tüp bebekte sperm yumurtaya kendisi girmek zorundayken mikroenjeksiyon bu engeli aşar. Amaç, spermin biçimini değiştirmekten çok döllenmeyi sağlamaktır.

Mikroenjeksiyona Rağmen Döllenme Neden Olmayabilir?

Globozoospermide sperm yumurtanın içine verilse bile aktivasyon sinyali yetersiz kalabilir. Sperm kaynaklı PLC zeta proteini, yumurta içindeki kalsiyum sinyalini başlatmada rol oynar. Bu mekanizmanın bozulması, mikroenjeksiyon sonrası döllenme başarısızlığını açıklayabilir.

Kuentz ve arkadaşlarının 34 hasta ve 83 tedavi döngüsünü kapsayan araştırmasında, yardımcı oosit aktivasyonu kullanılan 35 döngüde döllenme sonuçlarının standart mikroenjeksiyona göre iyileştiği bildirilmiştir. Çalışma, her çift için aynı başarı oranını öngörmez. (6)

Kalsiyum İyonofor Globozoospermide Ne İşe Yarar?

Kalsiyum iyonofor, yardımcı oosit aktivasyonu (AOA) sırasında yumurta içindeki kalsiyum artışını destekler. ESHRE, globozoospermi, tam aktivasyon başarısızlığı veya %30’un altında döllenme gibi durumlarda AOA’yı önerir. Tüm tüp bebek hastalarında rutin uygulanmasını önermez.

IMSI, Testiküler Sperm ve Piezo Yöntemleri Başarıyı Artırır mı?

IMSI ile yüksek büyütmede sperm seçimi, testisten sperm elde edilmesi ve piezo destekli mikroenjeksiyon farklı yaklaşımlardır. Globozoospermide hepsinin rutin başarıyı artırdığı söylenemez. ESHRE, IMSI’nin rutin kullanımını önermez; rekombinant PLC zeta uygulamasını deneysel olarak değerlendirir. Ek yöntemler için hastaya özgü gerekçe aranmalıdır. (7)

GLOBOZOOSPERMİDE GEBELİK VE CANLI DOĞUM ŞANSI NEDİR?

Globozoospermide mikroenjeksiyonla gebelik ve canlı doğum bildirilmiştir; ancak tüm hastalar için geçerli tek bir başarı yüzdesi yoktur. Döllenme oranı, gebelik ve canlı doğum oranıyla aynı değildir. Kadın yaşı, yumurtalık rezervi, embriyo gelişimi ve önceki tedavi sonuçları birlikte değerlendirilir.

Önceki denemede hiç döllenme olmaması ile embriyo transferinden sonra gebelik oluşmaması farklı durumlardır. İlkinde aktivasyon sorunu araştırılırken ikincisinde embriyo ve rahimle ilgili etkenler de değerlendirilir. Yalnızca “tüp bebek tutmadı” bilgisi, sonraki tedaviyi seçmek için yeterli değildir.

Sağlıklı doğumların bildirilmesi, genetik riskin sıfır olduğu anlamına gelmez. Genetik danışmanlık ve embriyoda test gereksinimi kişiye göre belirlenir. AOA sonrası çocukların uzun dönem sağlık sonuçlarının izlenmesi de önemlidir.

ANKARA’DA GLOBOZOOSPERMİ TEDAVİSİ İÇİN NASIL HAZIRLANILIR?

Ankara Çankaya’daki Anatolia Tüp Bebek Merkezine başvururken sperm analizlerinizi, genetik sonuçlarınızı ve önceki tüp bebek raporlarınızı hazırlayabilirsiniz. Özellikle olgun yumurta, döllenen yumurta ve gelişen embriyo sayıları, başarısızlığın hangi aşamada yaşandığını değerlendirmeye yardımcı olur.

GLOBOZOOSPERMİ SIK SORULANLAR

Kaynaklar

1. DPY19L2 deletion as a major cause of globozoospermia. Koscinski I ve ark. Am J Hum Genet. 2011;88(3):344-350. doi: 10.1016/j.ajhg.2011.01.018. PMID: 21397063.

2. Single-center thorough evaluation and targeted treatment of globozoospermic men. Cheung S, Parrella A, Tavares D, Keating D, Xie P, Rosenwaks Z, Palermo GD. J Assist Reprod Genet. 2021;38:2073-2086. doi: 10.1007/s10815-021-02191-4.

3. Globozoospermia: A Case Report and Systematic Review of Literature. Crafa A, Condorelli RA, La Vignera S, Calogero AE, Cannarella R. World J Mens Health. 2023;41(1):49-80. doi: 10.5534/wjmh.220020. PMID: 36047070.

4. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. World Health Organization. 6. baskı. 2021. ISBN: 9789240030787.

5. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Male Infertility. European Association of Urology. Çevrimiçi klinik rehber.

6. Assisted oocyte activation overcomes fertilization failure in globozoospermic patients regardless of the DPY19L2 status. Kuentz P ve ark. Hum Reprod. 2013;28(4):1054-1061. doi: 10.1093/humrep/det005. PMID: 23411621.

7. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine. ESHRE Add-ons Working Group. Hum Reprod. 2023;38(11):2062-2104. doi: 10.1093/humrep/dead184.