Kanser Hastalarında Üreme Koruyucu İşlemler

Kanser hastalarında üreme koruyucu işlemlerde tüp bebek uygulamaları ile, gerek kadın gerekse de erkekte, çok etkin olan dondurma (vitrifikasyon) metotları ile yapılabilmektedir.

Üreme koruyucu işlemler; kemoterapi, radyoterapi veya cerrahi gibi doğurganlığı azaltabilecek tedaviler öncesinde üreme hücrelerinin (yumurta, sperm, embriyo ya da yumurtalık dokusu) vitrifikasyon yöntemiyle dondurularak saklanmasıdır (1, 2).

Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde kadınlarda yumurta (oosit) dondurma ve embriyo dondurma, erkeklerde ise sperm dondurma uygulanır. Yumurtalıkların uyarılıp yumurtaların toplanması yaklaşık 2 haftada tamamlanır ve adet döneminden bağımsız olarak hemen başlanabilir (random start ovarian stimulation). Kanser hastalarında bu işlemlerin hiçbiri kanserin seyrini olumsuz etkilemez (1, 2). Türkiye'de bu işlemler, 30 Eylül 2014 tarihinde yürürlüğe giren Üremeye Yardımcı Tedaviler (ÜYTE) Yönetmeliği gereği kurul raporu ile belgelendirilerek yapılır (3).

ÜREME KORUYUCU İŞLEMLER NEDİR?

Kanser hastalarında üreme koruyucu işlemler (fertilite koruma), doğurganlığa zarar verebilecek bir tedavi başlamadan önce üreme hücrelerinin dondurularak ileride kullanılmak üzere saklanmasını sağlayan uygulamalardır. Amaç, kanser tedavisi tamamlandıktan sonra çiftin veya bireyin biyolojik çocuk sahibi olma şansını korumaktır.

Üreme koruyucu işlemlerin özeti:

• Kimler için: Kemoterapi, radyoterapi veya üreme organlarını etkileyecek cerrahi planlanan kadın ve erkekler.
• Kadında yöntemler: Yumurta (oosit) dondurma, embriyo dondurma.
• Erkekte yöntem: Sperm dondurma.
• Kullanılan teknik: Vitrifikasyon (hızlı dondurma).
• Süre: Yumurta toplama süreci 2 hafta; tedaviye adet döneminden bağımsız, hemen başlanabilir.
• Kanser seyri: Bu işlemlerin hiçbiri kanserin seyrini olumsuz etkilemez (2).
• Yasal şart: 30 Eylül 2014 tarihli ÜYTE Yönetmeliği kapsamında kurul raporu gerekir (3).

Kemoterapi veya radyoterapi, yumurtalık rezervinde ve testis fonksiyonunda kalıcı ya da geçici hasar oluşturabilir; bazı olgularda doğurganlığı tamamen ortadan kaldırabilir. Bu nedenle ailesini henüz tamamlamamış bireylerde doğurganlığın korunması, tedavi öncesinde planlanması gereken bir adımdır (1, 2).

KADINDA ÜREME KORUYUCU İŞLEMLER NELERDİR?

Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde kadınlarda şu üreme koruyucu yöntemler uygulanır:

• Yumurta (Oosit) Dondurma,
• Embriyo dondurma.

Yöntem seçimi; kadının yaşına, medeni durumuna, yumurtalık rezervine ve planlanan kanser tedavisinin türü, dozu ve süresine göre belirlenir (1, 2). Bu işlemlerin hiçbiri hastanın kanser seyrini olumsuz etkilemez.

Yumurta (Oosit) Dondurma Nasıl Yapılır?

Yumurta dondurma için klasik bir tüp bebek uygulaması yapılır; yumurtalıklar uyarılır, elde edilen uygun yumurtalar vitrifikasyon yöntemiyle dondurulur. Vitrifikasyon, çözme sonrası yüksek oranda sağ kalım sağlar ve tüp bebek başarı şansımızı (1)artırır. Standart bir işlem olsa da sonucu belirleyen üç faktör tüp bebek laboratuvar kalitesi, tüp bebek doktorunun ve tüp bebek ekibinin deneyimidir. Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde yumurta toplama süreci, adet dönemine özel bir zamanlama beklenmeden başlatılabilir ve 2 hafta içinde tamamlanır.

Embriyo Dondurma Kimler İçin Uygundur?

Embriyo dondurulması, evli kadınlarda uygulanabilen bir üreme koruyucu yöntemdir. Bu yöntemde yumurta toplandıktan sonra eşin spermiyle döllenerek elde edilen embriyolar dondurulur. 30 Eylül 2014 tarihinde yürürlüğe giren ÜYTE Yönetmeliği, kemoterapi ve radyoterapi gerekliliği olan hastalarda bir kurul raporu ile belgelendirmek koşuluyla yumurta dondurma ve embriyo dondurmaya olanak tanır (3).

Meme Kanserinde Yumurta Toplama Nasıl Yapılır?

Meme kanseri gibi kanda östrojen yükselmesinin hastalığın seyrini olumsuz etkileyebileceği olgularda, yumurta toplama sırasında letrozol (Femara) içeren protokoller kullanılır. Bu protokol, kanda östrojen yükselmesini engellerken toplanan yumurta sayısından da feragat edilmemesini sağlar (1, 2). Böylece Anatolia Tüp Bebek Merkezi, östrojene duyarlı kanserlerde de güvenli bir üreme koruma imkânı sunar.

ERKEKLERDE ÜREME KORUYUCU İŞLEMLER: SPREM DONDURMA NASIL YAPILIR?

Erkeklerde üreme koruyucu işlem sperm dondurmadır. Kanser tanısı alıp testis fonksiyonuna toksik tedavi (kemoterapi/radyoterapi) planlanan erkeklerde sperm örnekleri dondurularak saklanır (1). 30 Eylül 2014 tarihli ÜYTE Yönetmeliği'ne göre, bir kurul raporu ile belgelendirmek koşuluyla aşağıdaki durumlarda sperm dondurma yapılabilir (3):

• Kemoterapi ve radyoterapi gibi sperm hücrelerine zarar verebilecek tedaviler öncesinde,
• Üreme fonksiyonlarının kaybına yol açacak ameliyatlar (testislerin alınması ve benzeri) öncesinde,
• Cerrahi yöntemlerle sperm elde edilmesi durumunda,
• Ağır sperm sayı düşüklüğünde (ileride hiç sperm bulunamaması, yani azospermi riskini önlemek için).

ÜREME KORUYUCU İŞLEMLER KANSER TEDAVİSİNİ GECİKTİRİR Mİ?

Hayır. Üreme koruyucu işlemler kanser tedavisini geciktirmez ve kanserin seyrini olumsuz etkilemez (2). Modern uyarı protokolleri sayesinde tedaviye adet dönemine özel bir zamanlama beklenmeden hemen başlanabilir ve yumurta toplama süreci 2 hafta içinde tamamlanır (2). Kanser tedavisi sonrası dondurulmuş gamet veya embriyonun kullanımı ise ilgili branş doktoru ve medikal onkoloğun izniyle planlanır.

ÜREME KORUYUCU İŞLEMLER İÇİN YASAL ŞARTLAR NELERDİR?

Türkiye'de üreme koruyucu işlemler, 30 Eylül 2014 tarihinde yürürlüğe giren Üremeye Yardımcı Tedaviler (ÜYTE) Yönetmeliği ile düzenlenir (3). Bu yönetmeliğe göre kemoterapi ve radyoterapi gerekliliği olan hastalarda yumurta, embriyo ve sperm dondurma, bir kurul raporu ile belgelendirmek koşuluyla yapılabilir (3). Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde tüm üreme koruyucu işlemler bu yasal çerçeveye uygun olarak yürütülür.

Kaynaklar

• 1. ESHRE Guideline Group on Female Fertility Preservation. ESHRE Guideline: Female Fertility Preservation. Human Reproduction Open, 2020.
• 2. American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Ethics Committee. Fertility preservation and reproduction in patients facing gonadotoxic therapies or gonadectomy: an ethics committee opinion, 2026.
• 3. T.C. Sağlık Bakanlığı. Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 30 Eylül 2014.