Genetik Taramalı ( PGT ) Tüp Bebek
GENETİK TESTLİ TÜP BEBEK TEDAVİSİ
PGT (Preimplantasyon Genetik Tarama), tüp bebek tedavisinde elde edilen embriyoların rahime transfer edilmeden önce 24 çeşit (toplam 46 adet) kromozom açısından taranmasını sağlayan bir yöntemdir (1). Embriyodan 5. veya 6. günde (blastokist aşamasında) trofoektoderm biyopsisi ile alınan hücre örneği, doğruluk oranı en yüksek yöntem olan Next Generation Sequencing (NGS) ile analiz edilir (2). Kromozomal olarak normal (öploid; 46 kromozom içeren) tek bir embriyonun transferi, transfer başına canlı doğum oranını artırır (3). Bu şekilde genetik testten geçmiş tek embriyo transferi sonrasında, ileri kadın yaşı ve varsa daha önceki başarısız tüp bebek uygulamaları çok önemli ölçüde önemini yitirir (1, 2, 3).
Anöploidi (46 kromozom sayısı dışında, eksik veya fazla kromozom sayısı varlığı) riski 26-29 yaş grubunda %20-25 iken 42-45 yaş aralığında %80-100'e kadar çıktığı için PGT özellikle 35 yaş ve üstü adaylarda önerilir (4). Anatolia Tüp Bebek Merkezi PGT'yi 2015'ten, yapay zekâ destekli Smart PGT'yi Eylül 2018'den bu yana uygulamaktadır.
PGT (GENETİK TARAMA) NEDİR?
PGT Hakkında Bilmeniz Gerekenler
PGT, tüp bebek embriyolarının transfer öncesi kromozom yapısının incelenmesidir. Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde uygulanan sürecin temel verileri:
- Kapsam: 24 çeşit / 46 adet kromozomun tamamı taranır.
- Biyopsi zamanı: Embriyonun 5. veya 6. günü (blastokist aşaması), trofoektoderm tabakasından. Çok nadiren 7. gün safhasında da yapılır.
- Analiz yöntemi: Next Generation Sequencing (NGS) + Smart PGT (yapay zekâ desteği).
- Amaç: Kromozomal olarak normal (öploid; 46 kromozom) embriyoyu seçmek.
- Anöploidi riski: 26-29 yaşta %20-25, 42-45 yaşta %80-100.
- Öncelikli grup: Kadın yaşının 35 üstü olması, tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı öyküsü, 2 veya daha fazla düşük varlığı.
- Sağlanan katkı: Transfer başına canlı doğum oranında artış, tek embriyo transferi, sağlıksız ve hayatla bağdaşmayan gebeliklerin engellenmesi (örneğin Down sendromu).
- Anatolia deneyimi: 2015'ten beri PGT, Eylül 2018'den beri Smart PGT.
PGT, tüp bebek denemelerinde başarı şansını artıran ve gebeliğe sağlıklı bir başlangıç yapılmasını sağlayan bir uygulamadır. Tüp bebek tedavisinde elde edilen embriyolarda sayısal kromozomal problem olup olmadığı bu yöntemle tespit edilir.
SAĞLIKLI GEBELİK NEDEN SAĞLIKLI EMBRİYO İLE BAŞLAR?
Sağlıklı bir gebelik, doğru sayı ve dizilimde kromozom yapısına sahip embriyo ile başlar. Bir embriyo eksik ya da fazla sayıda kromozom içeriyorsa buna anöploidi denir ve bu embriyo sağlıksız kabul edilir. PGT yöntemi sayesinde kromozomal olarak normal (öploid) embriyo seçilebildiği için PGT:
- Tüp bebek başarı şansını artırır,
- Yaştan bağımsız olarak tek embriyo transferi yapılmasına olanak tanıyarak çoğul gebelik riskini düşürür,
- Sağlıklı bebek sahibi olma ihtimalini yükseltir (3).
Kromozomal Olarak Sağlıksız Embriyo Kimlerde Görülür?
Kromozomal olarak sağlıksız embriyo her yaş grubunda oluşabilir; ancak risk kadın yaşı arttıkça yükselir. 26-29 yaş grubunda anöploidi riski %20-25 civarındayken, 42-45 yaş aralığında %80-100'e kadar çıkar (4). Bu yaşa bağlı artış, PGT'nin özellikle ileri yaş adaylarında önerilmesinin temel nedenidir.
Embriyoların Kromozomal Olarak Sağlıksız Olması Ne Anlama Gelir?
Kromozomal olarak sağlıksız bir embriyonun:
- Rahime tutunma (implantasyon) şansı, dolayısıyla gebelik ihtimali düşer,
- Oluşan gebeliğin düşükle kaybedilme riski artar,
- Down sendromu gibi kromozomal anomalili bebek sahibi olma riski yükselir (4).
Önemli bir nokta: tüp bebek laboratuvarında mikroskop altında yapılan değerlendirmede embriyo şekilsel olarak kaliteli görünse bile, bu görüntü kromozomal sağlıklılık hakkında bilgi vermez. Yani embriyonun morfolojik kalitesi, kromozomal olarak sağlıklı olduğunun göstergesi değildir (5).
GENETİK TARAMA( PGT ) TÜP BEBEK SONUÇLARINI NASIL İYİLEŞTİRİR?
PGT, embriyolara zarar vermeden 24 çeşit (46 adet) kromozomun tamamının taranmasını ve kromozomal olarak sağlıklı embriyonun tespitini sağlayan güncel yöntemdir (1). Kromozomal olarak normal yapıda olduğu saptanan tek bir embriyonun transferiyle, her yaş grubundaki adaylarda hem gebe kalma oranı artar hem de gebeliğin düşükle kaybedilme riski azalır (3). Tek öploid embriyo transferi ayrıca ikiz/çoğul gebelik ve buna bağlı riskleri de düşürür.
GENETİK TESTLİ TÜP BEBEK (PGT) KİMLERE UYGULANIR? PGT TİPLERİ NELERDİR?
3 tip PGT uygulaması vardır: PGT-A, PGT-SR ve PGT-M. PGT, aşağıdaki gruplara uygulanır:
- 35 yaş ve üstü tüp bebek adayları: Öncelikli gruptur; isteğe bağlı olarak her yaş grubunda da uygulanabilir (PGT-A).
- Eşlerden birinde yapısal kromozom sorunu (kopma, yer değiştirme/translokasyon) bulunanlar: Embriyodan alınan örnekte hem bu problem hem de diğer tüm kromozomlar taranabilir (PGT-SR).
- Bilinen genetik hastalık taşıyıcıları: Genetik hastalık taraması (PGT-M) yapılan adaylarda, Anatolia Tüp Bebek Merkezi 46 kromozomun tamamının da taranmasını (PGT-A) önerir; böylece hem genetik hastalık taşımayan hem de tüm kromozomlar açısından sağlıklı embriyo tespit edilir.
- Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşayanlar ve tekrarlayan gebelik kaybı olan çiftler: PGT-A uygulanabilir; bu grupta etkinliği tartışmalı olabilir (2).
PGT NASIL YAPILIR?
PGT uygulamasının 2 ayağı vardır: tüp bebek merkezi (Anatolia Tüp Bebek Merkezi) ve genetik laboratuvar (Igenomix). PGT işlemi Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nde şu aşamalarla uygulanır:
- Klasik tüp bebek uyarımı sonrasında toplanan yumurtalar, aynı gün mikroenjeksiyon yöntemi ile sperm ile birleştirilir ve elde edilen embriyolar blastokist aşamasına kadar takip edilir.
- Biyopsiye uygun kalitedeki embriyoların trofoektoderm tabakasından hücre örneği alınır ve embriyolar tek tek dondurulur.
- Genetik tarama sonrası normal kromozomal dizilime sahip embriyo saptanırsa, dondurulmuş embriyo transferi planlanır.
Farklı genetik laboratuvarlarında farklı tekniklerle genetik inceleme yapılabilir. Güncel veriler ışığında doğruluk oranı en yüksek ve en güvenilir teknik Next Generation Sequencing (NGS) yöntemidir. Yalnız çok önemli bir husus, farklı genetik laboratuvarlarında kullanılan NGS platformları benzer etkinlikte değildir. Bu performans farklılığı da elbette gebelik sonuçlarını ve başarıyı yakından etkilemektedir.
Anatolia Tüp Bebek Merkezi, genetik tarama için üreme genetiğinde dünya çapında bir kuruluş olan, farklı kıtalarda 10'un üzerinde şubesi bulunan ve ana merkezi Valencia-İspanya'da olan IGENOMIX Genetik Laboratuvarı ile iş birliği yapmaktadır (6). İş birliği yapılan Igenomix, yapay zekâ kullanarak Smart PGT (yapay zekâ destekli analiz) ile inceleme yapmaktadır.
GENETİK TARAMALI (PGT’Lİ) TÜP BEBEK TEDAVİSİNİN FİYATI NE KADARDIR?
PGT'li tüp bebek uygulamalarında sabit bir fiyat belirlenemez. Ücret; çiftin bireysel özelliklerine göre seçilen tedaviye, kullanılan ilaçların dozuna ve süresine ve biyopsi yapılan embriyo sayısına göre değişir. Anatolia Tüp Bebek Merkezi'nden kişiye özel fiyat bilgisi için WhatsApp, "Bilgi Al" butonu veya iletişim bölümü üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kalite Standartlarımız
Anatolia Tüp Bebek Merkezi Laboratuvarı, çok titiz bir çalışma ve denetim sonucu verilen ISO 15189 akreditasyon belgesine sahip Türkiye'deki iki merkezden biridir.
ISO, Anatolia kalitesinin sembolik bir akreditesidir. Merkezimiz Uluslararası Standardizasyon Kuruluşu ISO tarafından belirlenmiş, dünya genelinde kabul edilen kalite standartı olan ISO-9001/2015 belgesine sahiptir.
Anatolia, İngiltere Merkezli UK NEQAS International Quality Expertise Programını başarı ile tamamlamış, güncel olarak UK NEQAS uluslararası tüp bebek laboratuvarı standartlarına uygun çalıştığını tescillemiştir.
TÜP BEBEKTE YAPAY ZEKA KULLANIMI
PGT'nin genetik laboratuvar ayağında Igenomix yapay zekâ kullanmaktadır (Smart PGT). Alınan 5-6 hücrelik biyopsi, gerekli hazırlıklar sonrası biyoinformatik metotlarla değerlendirilir. Bu değerlendirmenin insan gözüyle yapılmasına kıyasla yapay zekâ ile yapılması hem gebelik oranlarını artırmakta hem de düşük oranlarını azaltmaktadır (7).
İnsan Gözüyle Değerlendirmede- Zaman noktalarında şekilsel değerlendirme (morfoloji)
- Şekilsel olarak embriyoların kapalı bir ortamda devamlı gözlemlenmesi (time-lapse) kullanılmaktadır.
Halbuki bu tür şekilsel değerlendirme, bir anlamda embriyolara yapılan “güzellik yarışması” her zaman bize doğru embriyo seçimi/naklinde yol gösterici olamamaktadır. Üstelik bu şekilde embriyoların şekilsel değerlendirmeleri, deneyimli embriyologlar tarafınca yapılsa da, hayli sübjektif olabilmektedir.
Yakın zamanda ABD’de önde gelen tüp bebek merkezlerinden birisi olan Cornell’den bildirilen bir çalışmada 50,000’den fazla embriyo görüntüsü ile Yapay Zeka’nın (STORK) eğitilmesi sonrasında %98 güvenilirlikle embriyo kalitesini değerlendirebileceği rapor edilmiştir.
Bu da Yapay Zeka’nın embriyo kalitesini çok yetkin bir şekilde değerlendirmeyi öğrenebileceğini göstermiştir.
SMART PGT NEDİR
Smart PGT, genetik ayrıştırma yapılan embriyolarda tanı aşamasında yapay zekânın kullanılmasıdır. Böylece transfer için daha doğru embriyo seçilebilir ve gebelik şansı yükselir. PGT'nin genetik analiz ayağının insan tarafından yorumlanması sübjektif olabildiğinden, ABD'de yapılan bir çalışmada yapay zekâ destekli PGT ile doğru embriyo seçiminin neticeleri iyileştirdiği rapor edilmiştir (7).
Smart PGT ile elde edilen başlıca sonuçlar:
- Doğruluk artmıştır,
- İnsani değerlendirmeye bağlı sübjektivite ortadan kalkmıştır,
- İnsan kaynaklı hatalar engellenmiştir.
Bunlara bağlı olarak bildirilen kazanımlar:
- Sağlıklı embriyo transferinde daha yüksek güven,
- Daha düşük abortus (düşük) oranı,
- Daha yüksek canlı doğum oranı (7).
Smart PGT Hangi Hasta Gruplarında Uygulanır?
Yukarıda sayılan, PGT'nin kullanıldığı bütün durumlarda Smart PGT uygulanabilir. Anatolia Tüp Bebek Merkezi, 2015 yılından beri uyguladığı PGT'yi (5-6. gün trofoektoderm biyopsisi) Eylül 2018 itibarıyla Smart PGT şeklinde uygulamaktadır.
GENETİK AYIKLAMA VE PGT İLE İLGİLİ SIK SORULANLAR
PGT Testi Kimlere Yapılır?
Preimplantasyon genetik tarama yani PGT uygulaması özellikle kadın yaşı 38-40 yaş ötesinde iken tüp bebek tedavisi uygulanan kadınlarda tavsiye edilir.
Çünkü kadın yaşı ilerledikçe üretilen yumurtaların kromozomal olarak sorunlu olma riskleri artmakta ve bu durum gebe kalma ihtimalini düşürürken, ilaveten elde edilen gebeliğin düşükle kaybedilme riskini arttırmakta ve başta Down Sendromu olmak üzere kromozomal anomalili bebek sahibi olma riskini arttırmaktadır.
İlaveten eğer genetik bir hastalık nedeniyle genetik tanı (PGT-M) yapılacaksa, eşlerden birinde kromozomlarda kopma ya da yerdeğiştirme gibi bir sorun saptandıysa da uygulanabilir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ya da gebelik kaybı varlığında uygulanmasının etkinliği tartışmalıdır.
Embriyoya Genetik Test Neden Yapılır?
Kadın yaşı ilerledikçe, üretilen yumurtaların kromozomal sorunlu olma riski artmaktadır. Bu risk özellikle anne adayı 38-40 yaşın ötesine geçtiğinde daha belirgin olmaktadır.
Bu nedenle tüp bebek planı olan çiftlerden kadın yaşı 38-40 yaş üstü olan çiftlerde, tüp bebek yöntemi ile elde edilen embriyolara, blastokist aşamasında yani 5. ya da 6. gün biyopsi yapılarak hücre örneği alınır ve kromozomal olarak sağlıklı olup olmadıkları preimplantasyon genetik tarama (PGT-A) yöntemi değerlendirilir.
Sağlıklı embriyo elde edilirse de transfer işlemi planlanır. İlaveten eşlerden birinde kromozomlarda yapısal ya da sayısal sorun varsa ya da ailede bilinen bir genetik hastalık varlığında da preimplantasyon genetik tanı (PGT-M) işlemine ilaveten PGT-A da yapılabilir.
PGT'de Nelere Bakılır?
PGT yöntemi, tüp bebek tedavisi sonrasında elde edilen embriyolara 5. Ya da 6. Gün byopsi yapılması sonrasında inceleme yapılmasına olanak tanıyan bir yöntemdir.
Eğer ileri kadın yaşına bağlı artan kromozomal anomali riski nedeniyle yapılıyorsa embriyo koromozomal olarak sağlıklı olup olmaması açısından değerlendirilir. Buna PGT-A denilmektedir. Eğer eşlerden birinde kromozomlarda yapısal ya da sayısal bir problem saptandı ise, embriyonun bu soruna sahip olup olmaması ve normal kromozomal sayı ve yapıya sahip embriyonun tespiti için yapılabilir.
Bu yönteme PGT-SR denilmektedir. Ya da ailede bilinen tanısı konmuş bir genetik hastalığa sahip birey varsa, elde edilen embriyoda bu hastalığın taranması ve sağlıklı olan embriyonun tespiti amacıyla yapılabilir. Buna da PGT-M denilmektedir.
Kaynaklar
- 1. ESHRE PGT Consortium. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the detection of structural and numerical chromosomal aberrations. Human Reproduction Open. PMID: 32500102
- 2. ASRM Practice Committee. The use of preimplantation genetic testing for aneuploidy (PGT-A): a committee opinion, 2024. American Society for Reproductive Medicine.
- 3. Preimplantation Genetic Diagnosis International Society (PGDIS). PGDIS Position Statement / Guidelines on PGT-A. Reproductive BioMedicine Online.
- 4. Franasiak JM, Forman EJ, Hong KH, et al. The nature of aneuploidy with increasing age of the female partner: a review of 15,169 consecutive trophectoderm biopsies. Fertility and Sterility. 2014;101(3):656-663. PMID: 24355045
- 5. Capalbo A, Rienzi L, Cimadomo D, et al. Correlation between standard blastocyst morphology, euploidy and implantation: an observational study. Human Reproduction. 2014;29(6):1173-1181. PMID: 24578475
- 6. IGENOMIX (Vitrolife Group). PGT-A / NGS temelli preimplantasyon genetik test hizmetleri.
- 7. CooperSurgical. PGTai Technology Platform - yapay zekâ destekli PGT-A analiz platformu.
Detaylı Özgeçmiş İçin Tıklayın
Prof. Dr. Hakan Yaralı, 1986 yılında Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra aynı üniversitede Kadın Hastalıkları ve Doğum ihtisası yaptı. Halen, kısmi statüde Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı’nda çalışmaktadır. Tüp bebek alanında hem klinik hem de laboratuvar kısmında sertifikası bulunan hekimlerdendir. 2018 yılında Turkish time tarafından, Dünyada Yankı Uyandıran İlk 100 Türk Hekim arasına seçilmiştir.