EMBRİYO KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Embriyo kalitesi, embriyonun laboratuvarda gelişimi sırasında yapılan değerlendirmeleri sonucunda hücre sayısı, dizilimleri, hücreler arası çap farkı ve embriyo içindeki ölü kısım yüzdesine göre belirli kriterler dahilinde  belirlenen, embriyoyu tanımlama biçimidir. Embriyolar laboratuvar ortamında kalite değerlendirmesi için planlanan transfer gününe göre  2., 3., 5. ya da takip devam ederse 6. gün değerlendirilebilirler.
Bu yazımızda embriyo kalitesi kaç olmalı, embriyo kalitesi ne zaman belli olur gibi sorulardan embriyo kalitesine etki eden faktörler ve embriyo kalitesinin değerlendirilmesi gibi bir çok sorunun cevabını bulacaksınız.

Embriyo kalitesinin değerlendirilmesi tüp bebek aşamalarından sadece birisidir. Diğer aşamalar ve ile ilgili tüm uygulamalarımıza, aklınıza takılan soruların cevaplarına tüp bebek tedavisi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

TÜP BEBEKTE EMBRİYO KALİTESİ NASIL BELİRLENİR?

Embriyo transferi, yumurta toplama gününden 3 ya da 5 gün sonra yapılmaktadır. Biz kliniğimizde, eğer çiftin, transfer etmeyi planladığımız sayıdan en az 1 tane daha fazla kaliteli embriyosu varsa 5. gün yani blastokist aşamasında transfer yapmayı tercih etmekteyiz. Ancak sayı ya da embriyo kalitesi buna müsaade etmiyorsa elbette 3. gün embriyo transferi de yapılabilir. Bununla birlikte seçme şansı yok ise; örneğin hastanın yumurtalık rezervinin az olması veya çok nadiren embriyo kalitesinin düşük olması nedeni ile, hastaya 1 embriyo transfer edilme planı var ve elde 1 güzel embriyo var ise 3. gün de transfer yapmaktayız. Ancak belirtmek gerekirki 3. gün güzel embriyo kalitesi olan hastalarda da gayet güzel gebelik oranlarını yakalayabilmekteyiz. Merkezimizde tüm başlanan taze uygulamalar başına 5. gün transferi oranımız %70’ler civarındadır. Embriyo transferi ile ilgili merak ettikleriniz, öncesi ve sonrası yapılması gerekenlerle ilgili daha fazla bilgi için Embriyo Transferi sayfamızı ziyaret etmenizi tavsiye ederiz.

TÜP BEBEKTE EMBRİYO KALİTESİ NE ZAMAN BELLİ OLUR?

Yumurtalar toplandıkları gün, dışlarındaki hücreler temizlenir ve olgunlukları değerlendirilir. Her bir olgun yumurta içine bir sperm enjekte edilerek mikroenjeksiyon (ICSI) işlemi yapılır ve ertesi gün döllenme durumları değerlendirilir.

Embriyo değerlendirmesi yapılırken üç farklı parametreye bakılır;

Hücre (Blastomer) Sayısı:

2. günde embriyonun hücre sayısının ideal olarak 3-4 olması beklenir. 3. günde ise ideal olan hücre sayısı 7-8’dir.

Fragmantasyon Oranı:

Hücre içerisinde bulunan, çekirdek gözlemlenmeyen, hücre çeperi bulunan sitoplazmik yapılardır. Embriyonun hacmine göre kapladığı yüzde belirlenir ve bu oran, örneğin, %5, %10, %15 ve %20 olarak ifade edilir.

Hücreler (Blastomerler) Arası Çap Uyumluluğu:

Eşit olmayan (uneven cellular cleavage) hücre bölünmesi in-vitro kültür koşullarında gelişen insan embriyolarında sıkça gözlemlenen bir durumdur ve bunun sonucunda blastomerler arası çap uyumsuzluğu ortaya çıkar. Blastomer çapları arasındaki uyumsuzluk oranına göre hafif, orta şiddetli veya çok şiddetli olarak adlandırılır.

  • Embriyo değerlendirmesi sonucunda; embriyoda fragmantasyon ve çap uyumsuzluğu yok ise; Bu embriyo GRADE 1 olarak sınıflandırılır.
  • Embriyoda fragmantasyon veya çap uyumsuzluğu var ise; bu embriyo GRADE 2 olarak sınıflandırılır.
  • Ardından ertesi gün yani 3. gün embriyo değerlendirmesi yapılır. 3. gün yapılan değerlendirmede, 2. gün bakılan aynı kriterlere dikkat edilir ve ideal hücre sayısı 3. gün için  7 ila 8 hücredir. Sonuçta 3. gün embriyosuna 8/2a, 7/2ab, 8/1 gibi bir kalite değerlendirmesi yapılır ve kaydedilir.
  • Eğer transfer 3. gün yapılmayacaksa, embriyo sayı ve kalitesi uygun olup blastokist aşamasına kadar takip planlanıyor ise, embriyoların bir sonraki değerlendirmeleri 5. gün yapılır. 5. gün yani blastokist aşamasındaki embriyo 250-300 hücreye sahip olduğu için artık hücre sayısı sayılmaz.
  • Fragmantasyon oranı 20%’den fazla ise bu embriyo GRADE 3-4 olarak sınıflandırılır.
2 hücreli embriyo 4 hücreli embriyo 8 hücreli embriyo


Şekil 4. Soldan sağa 2, 4 ve 8 hücreli embriyolar.

Embriyoda bebeği oluşturacak olan iç hücre tabakası (inner cell mass) ve bebeğin eşini yani plasentayı oluşturacak olan dış hücre tabakası (trofoektoderm) ayrımlaşır ve embriyo hem genişleme  düzeyine, hem de iç ve dış hücre tabakasının kalitesine göre sınıflandırılır. Genişleme seviyesine ve embriyo dış çeperinde yarıklanma olup olmamasına göre embriyoya 1’den 6’ya kadar bir kalite belirlenirken (5 ve 6 daha iyidir), ilaveten  iç ve dış hücre tabakasına göre de A, B ya da C olarak sınıflanırlar.

Sonuçta blastokist aşamasındaki embriyoya kalite olarak 4/AA, 5/AA, 4/AB gibi bir değer belirlenir ve kaydedilir. Eğer preimplantasyon genetik tarama (PGT-A) ya da embriyo dondurma amacıyla takip 6. güne kadar uzatılacaksa, 6. gün de aynen 5. gün embriyolarda olduğu gibi değerlendirme yapılır ve embriyo kalitesi tespit edilir.

Blastokist Değerlendirmesi ve Evrelendirilmesi Nasıl Yapılır?

Döllenmeden 5 gün sonra, blastokist oluşumu gözlemlenmeye başlar. Dördüncü günde morula aşamasında bulunan embriyo, 5. gün itibariyle farklılaşma gösterir ve embriyonun içerisinde sıvı dolu bir kavite (boşluk) açılmaya başlar. Bu kavite (boşluk) blastosel olarak adlandırılır. Blastokist aşamasındaki bir embriyo yaklaşık 250-300 hücreden oluşur. Bu nedenle hücre sayısından bahsetmek mümkün değildir.

Yumurta toplamadan sonra 5. veya 6. günde blastokist evrelemesi için David Gardner sınıflandırması kullanılır. Bunun için üç unsur şekilsel (morfolojik) olarak değerlendirilir (Şekil 1);

Blastokist
Şekil 1. Blastokist. Blastosel boşluğu (cavity), iç hücre kütlesi (inner cell mass; ICM) ve çocuğun eşi/plasentayı yapan trofoektoderm hücresi (TE).
  1. Blastosel (Blastokist İçinde Sıvı Dolu Boşluk) Genişlemesi ve Blastokistin En Dışındaki Çeperin (Zona Pellucida) Embriyo Tarafınca Yarılarak Embriyonun Kısmen Çeper Dışına Çıkması: Buna göre 1, 2, 3, 4, 5, 6 skorlama yapılır. En iyi kaliteli olan embriyolar  5 ve 6 olarak sınıflananlardır.  Ancak genel olarak 3-6 iyi olarak değerlendirilir.
  2. İç Hücre Kütlesi (Inner Cell Mass; ICM) Sınıflandırması: Embriyoyu yapacak iç hücrelerin yoğunluğu ve sıkı sıkı birbirleri ile ilişkide olmasına göre A, B, C olarak skorlama yapılır. En iyi A, en düşük ise C skorlamasıdır. Biz kliniğimizde A ve B olarak sınıfladığımız embriyoları transfer ya da dondurma için tercih ederken, C olarak sınıflanan embriyolar ile tutunma ihtimali düşük olduğu için kullanımlarını tercih etmeyiz.
  3. Çocuğun Eşi/Plasentayı Yapan Trofoektoderm Hücre (TE) Sınıflandırması: Çocuğun eşi/plasentayı yapan trofoektoderm hücrelerin yoğunluğu ve sıkı sıkı birbirleri ile ilişkide olmasına göre A, B, C olarak skorlama yapılır. En iyi A, en düşük ise C skorlamasıdır. Biz kliniğimizde A ve B olarak sınıfladığımız embriyoları transfer ya da dondurma için tercih ederken, C olarak sınıflanan embriyolar ile tutunma ihtimali düşük olduğu için kullanımlarını tercih etmeyiz.

Genel olarak 3/4/5/6 ve de iç hücre kitlesi/trofoektoderm hücre için de A/B skorlaması en iyi olarak kabul edilir (örneğin 5/6 AA).

3 kalitesinde blastokist 4 kalitesinde blastokist 5 kalitesinde blastokist


Şekil 2. Soldan sağa doğru 3, 4 ve 5 kalitesinde blastokistler.

5AA Embriyo 4BB Embriyo 3B, BC Embriyo


Şekil 3. Soldan sağa doğru iç hücre tabakası (inner cell mass) ve çocuğun eşi/plasentayı yapan trofoektoderm hücre (TE) kalitesine göre A, B ve C olan embriyolar (soldan sağa 5AA / 4BB / 3B, BC)

TÜP BEBEKTE EMBRİYO KALİTESİ NE OLMALI?

'' Tüp bebekte embriyo kalitesi kaç olmalı? '' sorusunun cevabı embriyonun değerlendirildiği güne göre verilebilir.

  • 2. gün değerlendirilmiş embriyoda 3-4 hücreli, ölü kısım oranı %5-10 ya da daha az  olarak saptanmış (4/1, 4/2a) embriyoların kaliteli olduğundan bahsedebiliriz.
  • 3. gün değerlendirmesi sonrasında da embriyo 7 ila 8 hücreli ise ve fragmantasyonu ne kadar az ise o kadar kaliteli olarak kabul edilir. Bu anlamda  7/1, 8/2a, 8/2ab gibi bir kalitedeki embriyonun kaliteli olduğundan bahsedilebilir.
  • Blastokist aşamasında değerlendirme sonrasında ise, 3,4,5 ya da 6 seviyesinde olup, iç ve dış hücre tabakası A ya da B olan embriyolar kaliteli olarak kabul edilirler.

EMBRİYO KALİTESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER NELERDİR?

Embriyo kalitesi üzerine en belirleyici olan faktör yumurtanın kalitesidir. Spermin rolü olmadığını elbette söyleyemeyiz ancak payı %15-20’ler civarında olmaktadır. Yumurta kalitesi kadının genetik olarak yapısı ile alakalıdır ve yeme içme, yaşam şekli, ya da yaştan belirgin olarak etkilenmez. Ancak yaş, özellikle yumurtanın sağlıksız olma oranlarını arttırır ve bu nedenle gebelik oranları kadın yaşı ilerledikçe düşer ve elde edilen gebeliğin düşükle kaybedilme riski de artar.

EMBRİYO KALİTESİ NEYE BAĞLIDIR VE NASIL ARTTIRILIR?

Embriyo kalitesi açısından değiştiremeyeceğimiz faktör çiftin genetik yapısıdır. Ancak yumurtalık uyarımının usulünce yapılması, doğru zamanda çatlatıcı iğne uygulanması, tüp bebeğin yapıldığı laboratuvarın donanımı, kullanılan cihazların kalitesi, laboratuvardaki ısı, nem, gazların oranına kadar pek çok faktör de en az yumurta ve sperm kadar embriyo kalitesini etkilemektedir.
Ancak dışardan alınacak takviye edici gıdaların, vitaminlerin ve beslenme değişikliğinin belirgin bir etkisi olmamaktadır.

EMBRİYO KALİTESİ DEĞİŞİR Mİ?

Nasıl ki her güne hiçbirimiz aynı ruh hali ile uyanmıyorsak, yumurta ve embriyo kalitesi de aynı çiftte farklı aylarda farklılık arz edebilmektedir. Bu nedenle bir denemede embriyo kalitesi düşük olsa dahi, bu her zaman embriyo kalitenizin düşük olacağı anlamına gelmez. Farklı bir ayda tamamen farklı ve iyi embriyo kalitesi de elde edilebilir. Ancak bazen nadir çiftte üst üste denemeler ile düşük kaliteli embriyo edilmesi ile de karşılaşabiliyoruz. Fakat bu durumun oldukça nadir olduğunu söylemeliyim. İlaveten laboratuvar koşulları da embriyo kalitesi üzerine etkili olduğu için, farklı merkezler aynı çiftte farklı kalitede embriyolar elde edebilirler.

Tüp bebekte laboratuvar kalitesi en önemli faktörler arasındadır. Anatolia Tüp Bebek Laboratuvarı da ulusal ve uluslararası kalite standardı ile Türkiye'nin en iyi tüp bebek merkezleri arasına adını yazdırmıştır.

EMBRİYO KALİTESİ İLE İLGİLİ SIK SORULANLAR

Embriyo Neden Kalitesiz olur?

Embriyo kalitesi yukarıda da bahsettiğimiz gibi, bünyesel olarak kadının genetik durumu nedeniyle, sperme ait olumsuz faktörler nedeniyle, uygun şartlarda yumurtalık uyarımı yapılmadı ise ve laboratuvar koşulları ile ilgili aykırılıklar varsa kötü olabilir.

Kaliteli Embriyo Kaç Hücrelidir?

Embriyo kalitesi değerlendirildiği güne göre yorumlanır. 2. gün değerlendirme sonrasında embriyonun 3-4 hücreye sahip olması ideal iken, 3. gün değerlendirmede 7-8 hücreli olması ve ölü kısım oranının az miktarda ve hücreler arası çap farkının olmaması ideal  olarak kabul edilir. Blastokist aşamasında değerlendirmede ise 3,4,5 ya da 6 seviyesinde genişleme ve A ya da B kalitede iç ve dış hücre tabakası olması durumunda embriyonun kaliteli olduğundan bahsedilebilir.

Embriyo Kalitesi 4/AA Ne Demektir?

Buradaki 4 rakamı blastokist aşamasındaki embriyonun genişleme seviyesidir. Genişleme 1’den 6’ya kadar sınıflanır ve 3,4,5 ya da 6 olması iyi kalite olarak kabul edilir. A, B ve C olarak tanımlanan kısımlardan ilk yazılan embriyonun ileride bebeği oluşturacak kısmı olan iç hücre tabakasına verilen kalite, ikinci yazılan harf de, embriyonun ileride bebeğin eşini yani plasentayı oluşturacak olan dış hücre tabakasına verilen kaliteyi gösterir. A ya da B ise embriyo kaliteli olarak kabul edilir. 4/AA durumunda embriyo kaliteli kabul edilir.

Embriyo Kalitesi 5/AA Ne Demektir?

5 rakamı blastokist aşamasındaki embriyonun genişleme seviyesidir. Genişleme 1’den 6’ya kadar sınıflanır ve 3,4,5 ya da 6 olması iyi kalite olarak kabul edilir.  5 olması idealdir. A, B ve C olarak tanımlanan kısımlardan ilk yazılan embriyonun ileride bebeği oluşturacak kısmı olan iç hücre tabakasına verilen kalite, ikinci yazılan harf de, embriyonun ileride bebeğin eşini yani plasentayı oluşturacak olan dış hücre tabakasına verilen kaliteyi gösterir. Bahsedilen embriyoda bu değerlendirmelerin AA olması kalitenin oldukça iyi olduğu anlamına gelir. Bu durumda 5/AA embriyo kaliteli demektir.

Embriyo Kalitesi 4/BC Ne Demektir?

4 rakamı blastokist aşamasındaki embriyonun genişleme seviyesidir.  Genişleme 1’den 6’ya kadar sınıflanır ve 3,4,5 ya da 6 olması iyi kalite olarak kabul edilir. A, B ve C olarak tanımlanan kısımlardan ilk yazılan embriyonun ileride bebeği oluşturacak kısmı olan iç hücre tabakasına verilen kalite, ikinci yazılan harf de, embriyonun ileride bebeğin eşini yani plasentayı oluşturacak olan dış hücre tabakasına verilen kaliteyi gösterir. İç hücre tabakasının B olması idealin biraz altında olsa da kabul edilebilir ve nakil için düşünülebilir. Ancak dış hücre tabakasının C kalite olması trafoektoderm tabakasında kalitenin düşük olduğunu gösterir. Böyle bir kalitede embriyo transferi ile gebelik şansı da düşecektir.

Embriyo Kalitesi 8/2 ne Demektir?

Embriyolar 3. Gün değerlendirmede hücre sayılarına, hücreler arasında çap farkı olup olmamasına (hafif, orta, şiddetli) ve embriyo toplam hacmi içerisinde ölü kısım (fragmantasyon) yüzdesine (%5-10, 10, 20, 20’nin üstü) göre sınıflanırlar. Bunun sonucunda ideal hücre sayısı 7-8 hücre olup, 8 hücreli olması iyi kalite olarak kabul edilir. Bu embriyoda fragmantasyon ve hücreler arasında çap  farkı olmaması nedeniyle embriyonun kaliteli olduğunu söyleyebiliriz.


Puan Ver
48 Kişi. Ortalama puan: 3.17
İlk Yayımlanma Tarihi: 13.04.2021
Güncellenme Tarihi: 06.10.2021
Prof. Dr. HAKAN YARALI
YAZAR
Prof. Dr. HAKAN YARALI

Detaylı Özgeçmiş İçin Tıklayın

Prof. Dr. Hakan Yaralı, 1986 yılında Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra aynı üniversitede Kadın Hastalıkları ve Doğum ihtisası yaptı. Halen, kısmi statüde Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı’nda çalışmaktadır. Yaralı, tüp bebeğin hem klinik hem de laboratuvar kısmında sertifikalı çok nadir hekimlerdendir. 2018 yılında Turkish time tarafından, Dünyada Yankı Uyandıran İlk 100 Türk Hekim arasına seçilmiştir.