Polikistik Over Sendromu için Yeni İsimlendirme: "Poliendokrin Metabolik Over Sendromu"

Polikistik over sendromu (PCOS), dünya genelinde 170 milyondan fazla kadında görülen, (her sekiz kadından birini etkileyen) yaygın bir sağlık sorunudur. PCOS (PMOS); endokrin, metabolik, üreme, psikolojik ve dermatolojik birçok farklı özelliği kapsar. Mevcut isim yalnızca tek bir organı (overi) yansıtmakta ve hastalığın çok sistemli yapısını ifade edememektedir. Hastalığın hormonal ve metabolik yönlerini geri planda bırakmaktadır. Bu durum geç tanıya, eksik tedaviye ve toplumsal etiketlemeye yol açabilmektedir.

Aynı zamanda ismin üreme üzerine odaklanması, özellikle doğurganlığın kültürel olarak yüksek değer gördüğü toplumlarda etiketlemeyi artırabilmektedir. Birçok birey, isimle ilişkili olarak psikolojik sıkıntı yaşadığını bildirmektedir.

Uluslararası uzmanlar, sağlık profesyonelleri ve hasta temsilcilerinin katıldığı geniş kapsamlı bir çalışma sonucunda hastalık için yeni bir isim önerilmiştir: Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS). Yeni isim, hastalığın yalnızca yumurtalıkları değil; hormonal sistemi ve metabolizmayı da etkileyen çok yönlü bir durum olduğunu vurgulamayı amaçlamaktadır.

Dünya genelinde 14 binden fazla kişinin katıldığı araştırmalarda isim değişikliği sürecinde bilimsel doğruluk, kültürel uygunluk, uygulanabilirlik ve olumsuz algıları azaltma hedefleri ön planda tutulmuştur. 56 önde gelen akademik, klinik ve hasta kuruluşunun katılımı sağlanmıştır. Uzlaşı sonucunda “poliendokrin”, “metabolik” ve “overyan” kavramlarının hastalığın yapısını daha doğru yansıttığı belirtilmiştir.

Araştırmacılar, isim değişikliğinin hasta farkındalığını artırabileceğini, tanı sürecini iyileştirebileceğini ve sağlık politikalarına daha doğru bir çerçeve sağlayabileceğini düşünmektedirler. Yeni ismin sağlık sistemlerine kademeli olarak entegre edilmesi için küresel bir geçiş süreci planlanmaktadır.

PCOS (PMOS) Tanısı Nasıl Konur?

Yetişkinlerde (≥20 yaş), Uluslararası Kılavuz kriterlerine göre aşağıdaki üç bulgudan en az ikisinin bulunması durumunda PCOS (PMOS) tanısı konur:

1. Oligo-anovulasyon (seyrek yumurtlama veya yumurtlamanın olmaması),
2. Hiperandrojenizmin (androjen hormonlarının artışı) klinik bulguları ya da kan değerlerinde androjen hormonlarının yüksekliği
3. Ultrasonografide polikistik over görünümü veya yüksek Anti-Müllerian Hormon (AMH) düzeyi.

Uluslararası kılavuzlara göre PCOS (PMOS); insülin, androjen ve nöroendokrin ile overyan hormonlardaki bozukluklarla ilişkili çok sistemli bir hastalıktır.

Bu durum:

• Metabolik (obezite, diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları gibi),
• Üreme ile ilgili (yumurtlama bozuklukları, düzensiz adet, infertilite ve gebelik komplikasyonları gibi),
• Psikolojik (depresyon, anksiyete ve yaşam kalitesinde düşüş gibi)
• Dermatolojik (akne, saç dökülmesi ve kıllanma artışı gibi)

birçok belirtiyle ortaya çıkabilir. Bu nedenle PCOS (PMOS) yalnızca üreme sistemini değil, tüm vücudu etkileyen karmaşık bir sendrom olarak kabul edilmektedir.

PCOS’lu (PMOS) bireylerin yaklaşık %70’i tanı almamaktadır. Bu durum nedeniyle uzmanlar ve hasta kuruluşları uzun süredir isim değişikliği önermektedir. Küresel çalışmaların sonucunda hastalığın çok sistemli yapısını daha doğru yansıtan Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS) ismi önerilmiştir.

Bu yaklaşım, tamamen yeni bir hastalık algısı oluşturmak yerine mevcut ismin güncellenmesini hedeflemektedir.

Çalışma, ulusal bir araştırma fon kuruluşunun desteğiyle, uluslararası bir bilimsel dernek ve hasta haklarını temsil eden bir kuruluşun iş birliğiyle yürütülmüştür. Süreçte sağlık profesyonelleri ve PCOS (PMOS) tanısı almış bireylerin geniş katılımıyla isim değişikliğine yönelik farklı seçenekler değerlendirilmiş; bilimsel doğruluk, kültürel uygunluk ve hastaları etiketlemekten kaçınma temel kriterler olarak belirlenmiştir.

Katılımcılar mevcut ismin hastalığın çok sistemli yapısını yeterince yansıtmadığını vurgulamış ve semptomları daha doğru ifade eden yeni bir isim üzerinde uzlaşmıştır. Sonuç olarak “poliendokrin”, “metabolik” ve “ovaryan” terimlerinin birleştirilmesiyle Poliendokrin Metabolik Overyan Sendrom (PMOS) adı üzerinde geniş bir uluslararası mutabakat sağlanmıştır.

Daha önce de belirtildiği gibi, PMOS (Poliendokrin Metabolik Overyan Sendrom); sadece jinekolojik bir over hastalığı değil, nöroendokrin, metabolik ve üreme sistemlerini etkileyen çok sayıda hormonal bozukluğun bir arada görüldüğü karmaşık bir sendromdur. Genetik çalışmalar hastalığın poligenik bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Hiperandrojenizm temel bir bulgu olup kıllanma artışı, akne ve saç dökülmesi gibi belirtilere yol açar ve çoğu zaman insülin direnci ve hiperinsülinemi ile bu durum daha da belirginleşir. Ayrıca hormon salınımındaki bozukluklar, yumurtalık fonksiyonlarını ve folikül gelişimini etkileyerek yumurtlama problemleri, adet düzensizliği ve infertiliteye neden olur.

Metabolik açıdan PMOS’ta insülin direnci, obezite ve özellikle karın bölgesi yağlanması sık görülür ve diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, karaciğer yağlanması ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır. Çalışmalar, PMOS’lu bireylerde kardiyovasküler hastalık, kalp krizi ve inme riskinin belirgin şekilde yükseldiğini göstermektedir.

Bu veriler, metabolik özelliklerin PMOS’un ayrılmaz bir parçası olduğunu ve yeni isimlendirmede “metabolik” teriminin neden gerekli olduğunu belirgin bir şekilde destekler. Bu endokrin bozuklukların bir arada olması, gebelik risklerini de artırır ve bu riskler metabolik bozukluklarla daha da kötüleşir. Overyan (yumurtalık) fonksiyon bozukluğu da hastalığın temel özelliklerindendir ve bu durum hem hormonal hem de üreme ile ilgili sorunlara yol açar.

Yeni isim için dünya genelinde bir uygulama planı hazırlanmıştır. Bu plan; eğitimlerin güncellenmesi, sağlık sistemlerinde yeni ismin kullanılması ve uluslararası kurumlarla uyum sağlanmasını içerir. Ayrıca Dünya Sağlık Örgütü ve ICD gibi sınıflandırma sistemlerine entegrasyon hedeflenmektedir. Sürecin üç yıl içinde kademeli olarak hayata geçirilmesi ve düzenli olarak takip edilmesi planlanmaktadır.

Sonuç

Dünya genelinde 170 milyondan fazla kişiyi etkileyen ve uzun süre ihmal edilmiş bu yaygın kadın sağlığı sorunu için, PCOS’lu (PMOS) bireyler ve sağlık profesyonellerinin katılımıyla yapılandırılmış ve çok aşamalı küresel bir süreç yürütülmüştür. Bu süreç sonucunda, “over kistleri” ifadesine dayanan yanıltıcı isimlendirme yerine hastalığın multi sistemik yapısını daha doğru yansıtan yeni isim belirlenmiştir: Poliendokrin Metabolik Overyan Sendrom (PMOS).

Bu değişiklik; sağlık sistemleri, sağlık politikaları ve araştırmalar açısından küresel düzeyde önemli etkiler taşımaktadır. Yeni isme geçişin 3 yıllık kademeli bir süreçte, çok yönlü bir uygulama stratejisi ve sürekli değerlendirme ile gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

Genel hedefler; hastalık farkındalığını artırmak, tanıyı iyileştirmek, daha kaliteli sağlık hizmeti sunulması, hasta memnuniyetinin yükseltilmesi ve hastalığın tüm yönleriyle daha iyi yönetilmesini sağlamaktır.