Tüp Bebekte Kullanılan İlaçlar: Detaylı Rehber
Tüp bebek tedavisinde başarılı bir sonuç için farklı türde ilaçlar kullanılır. Bu süreçte yaygın olarak şu ilaçlar kullanılır; yumurtalıkları uyararak birden fazla folikül (yumurta içeren yapılar) gelişimini sağlayan yumurtalıkları uyarıcı iğneler, follüküller ideal boyuta ulaştıklarında yumurta toplama işleminden önce elde edilecek yumurtaları olgunlaştırmak için uygulanan çatlatma iğnesi ve rahim içine embriyonun tutunmasını sağlayan progesteron içerikli destekleyici ilaçlar.
Yumurta uyarıcı iğneler ile kontrollü olarak çoklu follükül gelişimi sağlanır. Follüküller 16-22 mm ortalama çapa ulaşınca çatlatma iğnesi ile tetiklenir, 36 saat sonra da toplama işlemi yapılır. Elde edilen yumurtalardan olgun olanları sperm ile mikroenjeksiyon sonrası döllendikten sonra embriyo gelişimi takip edilir. Taze transfer planlanan hastalarda embriyolar çoğu zaman toplamadan 5 gün sonra, nadiren de 3 gün sonra transfer edilirler. Taze transfer planlanan hastalarda yumurta toplamadan 1 gün sonra progesteron içerikli destekleyici ilaçlar (luteal destek) başlanır.
Aşağıdaki rehberde, tüp bebek ilaçlarının türleri, kullanım zamanları, yan etkileri ve bu ilaçları kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar detaylı şekilde açıklanmaktadır.
Tüp bebek tedavisindeki iğneler ne zaman kullanılmaya başlanır?
Tüp bebek tedavisinde iğnelere genellikle adet döngüsünün başlangıcında, adetin 2. veya 3. günü, başlanır. Bazı protokollerde (uzun protokol gibi) farklı bir ön hazırlık yapılabilse de çoğu tüp bebek tedavisinde iğneler adet başlangıcından itibaren uygulanmaya başlanır.
Farklı olarak random start protokolünde ise, adet döngüsünün herhangi bir gününde ovaryan stimülasyona başlanabilir ve özellikle zaman kısıtlaması olan hastalarda (kanser tanısı almış ve ivedikle kemoterapi/radyoterapi öncesi fertilite koruma amacıyla IVF yapılması gereken hastalar gibi) tedavi sürecini hızlandırır. Ya da anovulatuar PCOS hastalarında da adet döngüleri net belli olmadığı zamanlarda, ovaryan stimülasyona herhangi bir zamanda başlanabilir.
Tedavinizin planına göre doktorunuz, yapılması gereken iğnelerin uygun günü ve saatini size detaylıca bildirecektir.
Tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlar nasıl sınıflandırılır?
Follükül uyarıcı iğneler (Gonadotropinler)
Yumurtalıkları uyararak birden fazla folikülün büyümesini sağlar. Bu grupta FSH ve LH hormonlarını içeren iğneler bulunur.
Bu gonadotropin iğneleri, çoklu folikül gelişimini sağlamak yani kontrollü overyan hiperstimülasyonu oluşturmak için uygulanır. Genellikle göbek deliğinin etrafına, cilt altına (subkutan) ve her gün benzer saatlerde uygulanır.
Bazı durumlarda (ciddi yumurtalık rezervi azalması), yumurtalıkları uyarmak için ağızdan kullanılan yumurta büyütücü ilaçlar (tabletler) da tercih edilebilir; örneğin klomifen sitrat veya letrozol içeren ilaçlar gibi, özellikle hafif uyarım protokollerinde kullanılabilir.
Follüküllerin erken çatlamasını engelleyen iğneler
Büyüyen foliküllerin kendi kendine erken çatlamaması (erken yumurtlamayı önlemek) için kullanılır. Bu amaçla iki tür ilaç protokolü vardır: GnRH antagonistleri ve GnRH agonistleri.
Antagonist iğneler, genelde uyarıcı iğneler başlandıktan yaklaşık 5-6 gün sonra, foliküller belirli büyüklüğe ulaşınca eklenir ve yumurtanın çatlamasını önler.
Agonist ilaçlar ise uzun protokol adı verilen tedavilerde bir önceki adetin 20-21. gününden itibaren başlanıp yumurtlamayı baskılar. Bu ilaçlar da genellikle göbek bölgesinden cilt altına yapılır.
Yumurtaların erken çatlamasını engelleyen diğer bir tedavi protokolü ise PPOS protokolüdür. Bu protokolde yumurtaların erken çatlamasını önlemek için ağızdan progesteron verilerek ovulasyonun baskılanması hedeflenir.
Çatlatma iğnesi (Ovulasyon tetikleyici iğne)
Foliküller istenen boyuta ulaştığında, yumurtaları olgunlaştırmak için yapılan iğnelerdir. Genellikle hCG hormonu içeren çatlatma iğneleri kullanılır. Uygulamadan yaklaşık 36 saat sonra yumurta toplama işlemi planlanır.
Taze transfer planlanmayan olgularda hCG yerine GnRH agonisti de çatlatma amacıyla kullanılırlar. Özellikle aşırı uyarım sendromu geliştirme riski olan kadınlarda bu çok önem arz eder.
Çatlatma iğnelerinin tam zamanında yapılması son derece kritiktir. Zamanlama hataları tedavinin iptaline neden olabilir.
Embriyo tutunması için kullanılan ilaçlar
Taze transferlerde yumurta toplandıktan bir gün sonra başlanır. Bu luteal destek tedavisinde progesteron hormonu içeren ilaçlar kullanılır. Progesteronun kas içi, cilt altı, vajinal, ağızdan veya rektal kullanım formları vardır.
Dondurulmuş embriyo transferlerinde ise progesterona ek olarak östrojen tabletleri veya bantları da kullanılabilir.
Tüp Bebek Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri
Tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlar genellikle güvenlidir ve ciddi yan etkiler nadir görülür.
Hafif yan etkiler
Baş ağrısı, sıcak basması, halsizlik, duygusal dalgalanmalar, göğüslerde hassasiyet ve iğne yerinde kızarıklık görülebilir.
Yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS)
Nadir fakat önemli bir yan etkidir. Karında şişlik, ağrı, bulantı ve nefes darlığı ile kendini gösterebilir.
Kişiye özel tüp bebek tedavisinde ilaçlar nasıl belirlenir?
Her çiftin infertilite nedeni farklı olduğu için tüp bebek tedavisinde kullanılacak ilaçlar da kişiye özel olarak planlanır. Doktorunuz yaş, yumurtalık rezervi, hormon değerleri ve önceki tedavi yanıtlarını değerlendirerek en uygun protokolü belirler.
Anatolia Tüp Bebek Merkezi: Deneyim ve Başarı
Anatolia Tüp Bebek Merkezi, ISO 15189 sertifikalı laboratuvarı, 35 yıllık deneyime sahip Prof. Dr. Hakan Yaralı liderliğindeki uzman ekibi ve 30.000’i aşkın başarı hikayesi ile Türkiye’nin sayılı merkezleri arasındadır.
Kişiye özel tedavi yaklaşımları sayesinde hem başarı oranları artırılmakta hem de yan etki riskleri minimumda tutulmaktadır.
